‘การคัดขยะ’ ช่วยชีวิตใหม่บ้านโป่งศรีนครสู่ชุมชนสีเขียว

กว่าที่ชุมชนบ้านโป่งศรีนคร ตำบลโรงช้าง อำเภอป่าแดด จังหวัดจังหวัดเชียงราย จะยกฐานะให้เป็นชุมชนดีเด่นระดับประเทศ และก็ พล.อำเภอประยุทธ์ จันทร์อร่อย นายกฯ ได้เดินทางมาเป็นประธานในพิธีการเปิดป้าย “ศูนย์การศึกษาหมู่บ้านปราศจากขยะ Zero Waste” ด้วยตัวเอง เมื่อพ.ย. 2559 ย่อมรับรองได้ว่า การจัดการขยะของหมู่บ้านที่นี้ย่อมไม่ธรรมดา

เบื้องหน้าเบื้องหลังการบรรลุเป้าหมาย ชุมชนบ้านโป่งศรีนครเคยล้มเหลว บาดหมาง ขาดความกลมเกลียว คุณภาพชีวิตย่ำแย่จากปัญหาหนี้ แล้วก็การเดิมพัน สิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติแปดเปื้อนไปด้วยสารเคมี ไร่เต็มไปด้วยสารกำจัดศัตรูพืช จนกระทั่งผักท้องถิ่น หรือสัตว์น้ำท้องถิ่นตามธรรมชาติ ทั้งยังกุ้ง หอย ปู ปลา กบ เขียด แทบจะสิ้นพันธุ์

แต่ว่าแล้วการระบาดของโรคไข้เลือดออกกลับสร้างจุดหักเหให้กับชุมชนที่นี้ เมื่อสมาชิกในหมู่บ้านหันมาสามัคคีกันอีกรอบ โดยด้วยกันจัดแจงขยะซึ่งเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ของยุงลายที่ฯลฯโคนของโรคระบาด

ตามคำกล่าวจาก กำนันมานพ ชัยบัวคำ ผู้อำนวยการศูนย์ศึกษาหมู่บ้านปราศจากขยะ Zero Waste บ้านโป่งศรีนคร เมื่อ10 กว่าปีกลายโรคไข้เลือดออกระบาดหนัก คนภายในชุมชนติดโรคไข้เลือดออกสูงอันดับแรกๆของจังหวัด เพราะเหตุว่ามีกองขยะเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย ด้วยความหวาดกลัวตายจากโรค ประชาชนก็เลยเริ่มรวมตัวกันคัดขยะ ไม่นานโรคไข้เลือดออกก็เริ่มต่ำลง คนภายในชุมชนก็เลยตาสว่าง เนื่องจากว่าได้ได้ผลเสร็จที่เป็นสิ่งที่เป็นรูปธรรมของการคัดขยะเหลือศูนย์

กำนันมานพ ชี้แจงว่า การคัดขยะของชุมชนแบ่งได้ 4 อย่าง โดยประมาณเป็น นำขยะไปกำจัดโดยเทศบาล รีไซเคิลกลับมาใช้ใหม่ การจัดการขยะอินทรีย์ รวมทั้งการคัดขยะอันตราย โดยทุกครอบครัวรู้จักการคัดขยะรวมทั้งดัดแปลงขยะให้มีค่า เป็นต้นว่า ใช้เข่งสานด้วยไผ่มาทำเป็นถังคัดขยะประจำชุมชนที่สร้างขึ้นเองจากกลุ่มอาชีพจักรสาน หรือนำเศษสิ่งของเหลือกินเหลือใช้จากเศษผ้ามาทำเป็นเปลนอนจัดจำหน่าย รวมทั้งดัดแปลงพลาสติกห่อของหวานมาทำไซดักปลาไหล ไซดักกุ้ง

นอกจากนี้ ยังดัดแปลงขยะมาเป็นของของที่ระลึก หรือประดิษฐ์เป็นของใช้ และก็เครื่องเรือนตกแต่งบ้าน ฯลฯ ถือได้ว่าเป็นการสร้างรายได้ให้กับชุมชนและก็ช่วยตกทอดภูมิปัญญาชาวบ้านอีกด้วย

จุดแปลงอีกประการที่ทำให้คนชุมชนบ้านโป่งศรีนครมีการคัดขยะอย่างเป็นจริงเป็นจังก็คือ การนำขยะอินทรีย์ที่มีเยอะมากๆไปทำปุ๋ยชีวภาพ โดยในระยะแรกๆมีการช่วยเหลือให้ราษฎรปลูกผักสวนครัวรั้วกินได้รอบๆหน้าบ้านตนเอง ถัดมากำเนิดเป็นกระแสบริโภคของกินไม่เป็นอันตรายขึ้น ประชาชนก็เลยเริ่มตื่นตัวจากค่าของผักปราศจากพิษที่เกิดผลดีต่อร่างกาย แล้วก็ยังมีรายได้พิเศษจากการแปรเปลี่ยนรูปสิ่งของจากธรรมชาติที่ปราศจากสารเคมีเป็นผลิตภัณฑ์ OTOP อีกด้วย

จากผักสวนครัวรั้วกินได้ เริ่มขยายไปสู่เรือกสวนไร่ กำเนิดกิจกรรมดีๆตามมามากมายก่ายกอง จนกระทั่งมองเห็นด้วยกันว่าบ้านโป่งศรีนครจำเป็นที่จะต้องยกฐานะเป็น “ชุมชนที่ผลิตของกินไม่มีอันตราย” ก็เลยเป็นต้นเหตุของโครงงาน “กบคืนทุ่งนา ปลาคืนทุ่ง กุ้งคืนหนอง” โดยทุ่งนาทุกผืนในชุมชนจะไม่มีการใช้ปุ๋ยเคมีแล้วก็ยากำจัดแมลง เนื่องจากว่าปรารถนาฟื้นชีวิต กุ้ง หอย ปู ปลา ที่เคยเป็นอู่ข้าวอู่น้ำให้กลับมาสมบูรณ์บริบูรณ์ เป็นแหล่งความมั่นคงยั่งยืนทางของกินแก่ชุมชน

ปัจจุบันนี้อีกทั้งพืช ผัก หรือสัตว์ในเขตแดนต่างได้รับการรักษาด้วยวิถีธรรมชาติ ฉะนั้นของกินที่สร้างจากชุมชนบ้านโป่งศรีนคร ก็เลยเป็น “ของกินชีวภาพ” โดยยึดหลักการพึ่งตนเองคล้ายคลึงตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9

การบรรลุผลเล็กๆจากการจัดการขยะ การปลูกผักเลี้ยงสัตว์ด้วยวิถีธรรมชาติไม่จำเป็นที่จะต้องใช้สารเคมี ทำให้มีบุคคลและก็หน่วยงานข้างนอกเริ่มเข้ามาศึกษางานในชุมชนมากเพิ่มขึ้นถัดมาก็เลยมีการรวมตัวกันทำท่องเที่ยวโดยชุมชน หรือ “โฮมสเตย์” โดยปัจจุบันนี้มี 45 หลังคาเรือน ไว้รอต้อนรับนักเดินทางที่อยากมาสัมผัสวิถีชีวิตชุมชน ท่ามกลางบรรยากาศท้องไร่ทุ่งนาที่กลมกลืนกับธรรมชาติ

จากวิกฤตขยะส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนรูปสร้างรายได้ รวมกับการปรับสมดุลวิถีชีวิตด้วยการดำเนินรอยตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของพระเจ้าแผ่นดินรัชกาลที่ 9 ด้วยการยึดหลักพึ่งตัวเอง จากชุมชนที่มีคุณภาพสังคมตกอับ แต่ทว่าปัจจุบันนี้บ้านโป่งศรีนครกลับขึ้นชื่อลือนามถึง 3 ด้านหมายถึงการท่องเที่ยวโดยชุมชนที่ยึดการบริโภคของกินไม่มีอันตราย การจัดการขยะเหลือศูนย์ รวมทั้งแหล่งศึกษาเล่าเรียนทางธรรมชาติ

ในทุกๆวันชุมชนบ้านโป่งศรีนครให้การต้อนรับภาควิชาทัศนศึกษาที่เดินทางไกลมาเยี่ยมชมต่อเนื่อง แล้วก็สามารถเก็บ “ค่าเหยียบแผ่นดิน” แผนกละ 4,000 บาท ซึ่งเอามาเพิ่มเงินในกระเป๋าแก่คนทำงานให้ชุมชนแล้วก็หนุนเสริมวิธีการทำกิจกรรมเพื่อสังคม เป็นต้นว่า ค่าวิทยากร ค่าสถานที่ แล้วก็ค่าใช้จ่ายที่เป็นค่าบำรุงรักษาฐานทำความเข้าใจ แม้ว่าจะเป็นเงินไม่เท่าไรนัก แม้กระนั้นนับว่าเป็นพลังใจสำหรับคนทำงานเพื่อสาธารณะถัดไป

การคัดขยะที่ช่วยชีวิตใหม่ให้กับชุมชนบ้านโป่งศรีนครเป็นสังคมสีเขียวนี่เอง ก็เลยเป็นสาเหตุของรางวัลหมู่บ้านปราศจากขยะ (Zero Waste) ดีเด่นระดับประเทศ จากกรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม